PORTAERA ARAUAK

Iruñea sanferminetan legerik gabeko hiria omen da, hala uste du askok. Begiratu hutsean, egia, hala ematen du, baina sakonduz gero, ez da hala, eta komeni zaizu jakinean egotea: nahiz eta askori bestela iruditu, sanferminetan ere mugatik pasatzen bazara beste edonon bezalako fina eginen duzu: kristorenak hartuta edo komisarian. Bordela hainbestekoa ez dela frogatzeko, ikusi besterik ez dago gurasoek beren haurrak lasai asko ateratzen dituztela jendarte parrandero horretara. Eramaten dituzte, esate baterako, peñen karrikadantza ikustera "nola dibertitzen diren", edo dianetara, ikustera gau-pasa egindakoak. Haurrek ikusten dutena, egia esateko, ez da oso eredugarria, baina bertako mozkorra, berez, aski lasaia izaten da: ez dago ia ia borrokarik, ezta bortxa edo bortxaketarik, orohar.

Zer den zilegi eta zer den debeku bereizten duen marra ez da beti nahi bezain klaro egoten, eta diferentziak izaten dira non eta noiz den: sen amini bat erabili behar da eta zuhur jokatu: dudan, hobe duzu moderatzea bertako kodeak apur bat ikasi arte.

ZER DEN ZILEGI

Gauza bat badago zilegi dena eta agian debeku behar luketena: temoso jartzea. Jendea, egia, grazioso ere jartzen da sanferminetan, baina maiz asko oso pelma. Sanferminak bezalako egokierarik ez dago edonor ustekabean harrapatu eta nahi adinako talaka sartzeko, etxean jasaten ez dizutena. Graziaren eta umorearen aitzakian, besteak irentsi.

Beste zerbait ere zilegi da: zerrikerian aritzea ezin gehiagoraino. Erabat zerrituta ere inork ez dizu muzinik eginen eta lasai sartuko zara toki guztietara: sanferminetako graziaren parte da hori.

Horrexegatik, aldamenekoa zikintzea ere zilegi da neurri batean: orohar ez da haserrerik izaten batek bestea zikindu duelako. Baina kontuz: horretaz eremu laban xamarrean sartu gara: non eta noiz den. Jende-bilgune handietan (txupinazoa, riau-riau, etab.) balkoietatik ura bota, xanpanetan eta bestelakoetan ito, eta denetarik eginen dizute, eta zezenetan are okerrago. Tabernetan ere oso ohikoa da gau guztian zehar denetariko hondakinak erortzea zure gainera. Baina, adibidez, norbaitengana hurreratu eta pinta bat garagardoa botatzen badiozu gainetik besterik gabe edo barregure handia ematen dizulako, hori, berriz, oso eztabaidagarria da: baliteke boxeadore musuarekin bueltatzea etxera.

Aldamenekoa bultzatzea era libre da, abreki bada ere: jaiaren parte handi batek hori du mamia. Baina hor ere marra bat bada ezin pasatuzkoa: tokiz toki mandoa baino zakarrago joaten bazara mundu guztiaren gainean eroriaz eta oina non jartzen duzun begiratu gabe, oso planttakoa iruditzen zaizulako eta oso sanfermineroa, arriskua duzu bi ostia hartuta etxeratzeko, ongi mereziak.

Gainerakoan, sanferminak oso jai aproposak dira ahobero eta ahohandientzat: zintzurra urratu, deiadarka ibili, kristoren kalapita antolatu, kalean lo egin, kakatan irauli eta antzeko guztiak libre dira erabat, ongi ikusiak ere bai, ez baduzu aldamenekoa izorratzen gogo gaiztoz eta graziarik gabe. Batez ere graziarik gabe.

Grazia baldin badu, egia esan, ia edozein gauza libre da.

ZER DEN DEBEKU

Hona gauza bat debeku dena: lanean ari direnak gaitzitzea. Sanferminetan makina bat jende aritzen da lanean: zerbitzariak, adibidez, inon diren guztiak agoantatzen dituztenak, udaltzainak, zabor biltzaileak, zezentzainak eta beste asko, denak lanean guk gure parranda gustora egin dezagun. Errespetua zor zaie.

Makarra-kontuak, oro har, oso gaizki ikusita daude: mutur joka ibiltzea, konparazio. Oso gatazka gutxi izaten dira, zenbateko jaia den kontuan hartuta. Zahar jendea nahiz umeak erasotzea ere are okerrago.

Jendearen askatasun sexualerako eskubideak ere indarrean irauten du jaietan, zer ere mozkorra harrapatu duzun: besteren gorputza ferekatzeko baimena eskatu behar da. Laster konturatuko zara, ostiak hartzen hasten zarenean.

Animaliei oldartzea ere gaizki ikusia dago: adibidez plazako betizuak jotzea. Batzutan kolpe mordo ederrak ikusten dira horregatik.

Jabetza pribatu nahiz publikoa hondatzeak ere ondorio txarrak izanen ditu zuretzat: tabernak, edo hiriko altzariak edo dena delakoa apurtzea.

Zure inguruan kraka eta kaka barreiatzea muga batzuen barrenean toleratua dago: eguterako zezenketan, adibidez, berezkoa da, ikuskizunaren partea. Baina ez pentsatu zilegi denik kaleetan zabor botaka ibiltzea, ez eta taberna batera zarama botatzea (geuk ikusitakoa) ez eta gogoa non etorri hantxe pixa nahiz kaka egitea. Gainera horren beharrik ere ez dago batere: nonahi egoten dira pixategi publikoak.

Labur: Ez baduzu inor izorratzen, gutxi gora behera nahi duzun guztia egin daiteke, zein ere izugarria den.