Penintsulako beste leku
batzuetan ere izan dira eta badira entzierroak.
Haien guztien jatorria zezen taldea hiritik
kanpoko ukuiluetatik zezen plazara eramateko
beharrean datza...
Ibilbidea aldatu egin izan
da historian zehar, lekualdaketaren komenigarritasun
eta beharren arabera.
Hasiera batean zezenek ez zuten oraingo ibilbidea
egiten, baina ziur ez dakigun datan zezenak lortzeaz
arduratzen ziren gremiokoak, harakinak, alegia,
artzainei laguntzen hasi ziren zezenak eta joaldunak
plazara bideratzeko lanean, eta horrexegatik gordetzen
zieten beraiei Santo Domingo aldeko ibilbidearen
zatia.
Denbora pasa ahala, entretenimendua jendarteratu
zen eta korrika egiten zutenak animalien aurretik
hasi ziren, eta ez atzetik, ordura arte bezala (entzierroko
artzainek oraindik egiten jarraitzen duten bezalaxe).
1852. urtean, gaur egun dagoen lekuan zezen plaza
finkoa eraiki zenean, entzierroaren ibilbideak Txapitela
kaletik pasatzeari utzi zion eta gaur egungo ibilbidea
finkatu zen.
Horrez gain, ibilbidea laburtu egin zen, 1899. urtetik
zezenek Santo Domingoko ukuiluetan ematen zutelako
gaua. Horregatik, aurreko egunaren iluntzean bertara
eraman behar dira Gaseko eskortatik. Horrexeri deitzen
zaio"entzierrilloa".
ENTZIERROAREN ARRISKUA
Entzierroen historian begi bistako ezaugarria
da gero eta arriskutsuagoak direla: zaurituen,
hildakoen
eta "pilaketak"
bezalako gertaera larrien kopurua gero eta
handiagoa da.
Hesi bikoitza jartzen hasi zen arte, ikusleendako
ere arriskutsua izan zitekeen, nahiko arrunta
izaten baitzen zezenen batek hesitik ihes
egitea.
1910. urtera arte ez da entzierroetan heriotzarik
ezagutu. Urte horretan Faltzesko gazte bat
hil zen; giza pila batean harrapatuta gelditu
eta handik hilabete batzuetara hil zen.
Ordutik hamalau korrikalarik utzi dute bizitza
galtzada-harrien gainean.
Entzierrorik negargarrienak dira 1947ko
uztailaren 10ekoa, “Semillero”k
entzierro berean bi lagun hil baitzituen,
eta 1980ko uztailaren 13koa, beste zezen
batek beste bi lagun hil zituelarik. Haietariko
lehena ikaragarria izan zen, “Antiokio”k
biktimari adarrak sartu eta udaletxetik
Merkaderes karrikako sarreraraino arrastatu
zuen eta. Bigarren biktima plazan hil zuen
sabelean adarkada bat emanez.
Argi dago nonbait entzierroa gero eta ikuskizun
masifikatuago eta ohitura herrikoi bihurtu ahala
hasi direla heriotzarainoko istripuak gertatzen.
Tamalez,
zauritu kopurua ere goraka joan da azken
urte hauetan. Ehunka kontatzen dira kaltetuak
eta adarkada jasotakoak gero eta ugariagoak dira.
Harrapaketak ere ikusgarriagoak direla esan genezake:
ikusgarria izan zen behintzat Stephen Towsend
estatubatuarrarena, zartaturik zeukan Osbornekoaren
adarrei helduta, bizia salbatzeko borrokatu zena,
1984an; ikusgarria, halaber, Torly Urban gazte
suediarrarena, 1991n, hesiari ahal zuen bezala
eutsita zegoela, “Entrometido”k izterrean
adarkatu zuen eta adarretik eskegita hamar segundo
baino gehiagoz egon zen, giharrak eta zainak
zarrastatuz,
zezena pisu deseroso hartatik libratzeko borrokatzen
ari zen bitartean.
Bi kasuetan, handik laster eramatea ezinbestekoa
izan zitzaien bizitza salbatzeko.
